serwisy tvp

Orzeł i chryzantema

Filmy dokumentalne/historia

Film dokumentalny zrealizowany głównie w Japonii. Jego bohaterem jest Bronisław Piłsudski, starszy brat marszałka Józefa...

WIĘCEJ
Film dokumentalny zrealizowany głównie w Japonii. Jego bohaterem jest Bronisław Piłsudski, starszy brat marszałka Józefa Piłsudskiego i jego wnuk Kazuyoshi Kimura, który dopiero w 1984 roku dowiedział się, że jego dziadkiem był słynny polski naukowiec. Syn Bronisława Piłsudskiego Sukezo ukrywał swoje pochodzenie, bojąc się, że zaszkodzi to jego rodzinie i całkowicie się zjaponizował - stąd japońskie nazwisko Kazuyoshiego. Aż do początku lat 80. XX wieku postać Bronisława Piłsudskiego nie była znana w Polsce i w Japonii. W roku 1887 roku Bronisław Piłsudski, m. in. wraz z Aleksandrem Uljanowem - starszym bratem Włodzimierza Lenina, zostali skazani za przygotowanie sześć lat wcześniej zamachu na cara Aleksandra II. Uljanowa powieszono, a Piłsudskiego zesłano na 15 lat na wyspę Sachalin. Tam w 1891 roku poznał Lwa Jakowlewicza Szternberga, znanego etnografa, który także był na zesłaniu. Polaka niezwykle zafascynowała kultura ludu Ajnu. Zaczął badać jego folklor i język. Związał się z Chuhsammą, krewną jednego z wodzów - Kimury Bafunkego. Z tego związku urodzili się syn - Sukezo oraz córka Kyo, której Piłsudski nigdy nie widział, ponieważ Bafunke uniemożliwił mu zabranie rodziny do Polski. Bogate zapiski z badań naukowych Bronisława Piłsudskiego w znacznej części dotyczyły ludu Ajnu, zamieszkującego Sachalin, Kuryle oraz japońską wyspę Hokkaido, a także skrawek Syberii. Lud ten nie znał pisma i do dzisiaj zachowało się niewiele dokumentów świadczących o jego kulturze. Bronisław Piłsudski był jeszcze dwukrotnie w Japonii. W 1903 roku na polecenie Towarzystwa Geograficznego i Akademii Nauk w Petersburgu wraz z innym znakomitym etnografem Wacławem Sieroszewskim wyjechał na cztery miesiące na Jesso (obecnie Hokkaido). Następny wyjazd miał miejsce w 1905 roku. W czasie trwania wojny rosyjsko - japońskiej Piłsudski przebywał w Tokio i zajmował się głównie działalnością polityczną. Wspierał rosyjskiego zbiega, dziennikarza, Nikołaja Russela (prawdziwe nazwisko: Sudziłowski) organizującego w Japonii antycarską opozycję wśród rosyjskich jeńców wojennych. Nawiązał też kontakty z działaczami lewicy japońskiej, a najbardziej zaprzyjaźnił się z tłumaczem literatury rosyjskiej, a potem polskiej, Shimeim Futabateim. Wtedy to powstał plan założenia Towarzystwa Przyjaźni Polsko - Japońskiej. Plany te przerwała przedwczesna śmierć Futabateia i samobójstwo Piłsudskiego w Paryżu w 1918 roku. Bronisław Piłsudski był pierwszym polskim antropologiem, który wykorzystał fonograf Edisona do badań naukowych. Po powrocie z Dalekiego Wschodu do Krakowa w 1905 roku przywiózł ze sobą około stu dwudziestu wałków kauczukowych pokrytych woskiem z zapisem mowy Ajnów, opowieści i pieśni. Gdy przeprowadził się do Zakopanego zabrał je ze sobą. Namówił również ówczesnego dyrektora miejscowego Muzeum Etnograficznego, Juliusza Zborowskiego, do wykorzystania fonografu do badań folkloru górali.
W 1914 roku Bronisław Piłsudski opuścił nielegalnie granice cesarstwa rosyjskiego, a rok później, już z paszportem austriackim wyjechał do Szwajcarii, zostawiając swą kolekcję w Bystrem. W 1930 roku skrzynię z wałkami przeniesiono do Muzeum Etnograficznego, a potem przewieziono do Warszawy. Pierwsze próby odczytu wałków podjęto w 1953 roku. Ponowiono je w 1960 roku, ale duża część była uszkodzona lub oblepiona wełną. Kolejne badania podjęto w 1977r. W latach 1983 - 85 włączyli się do nich naukowcy Uniwersytetu Hokkaido oraz firma Sony.
Nowe techniki pozwoliły odtworzyć dużą części unikalnych nagrań, które stały się wówczas sensacją w naukowym świecie. Twórca filmu towarzyszy Kazuoshiemu Kimurze w podroży do Matsuyamy i Nagasaki, jaką odbywa on w poszukiwaniu śladów działalności swojego dziadka

Wideo