Teatr historii

Wprowadzenie do spektaklu „Powrót posła” (1977) w reżyserii Jerzego Rakowieckiego, na podstawie komedii Juliana Ursyna Niemcewicza. Gościem rozmowy jest prof. Zofia Zielińska, historyk.
Julian Ursyn Niemcewicz prowadził aktywne życie polityczne i kulturalne, co poskutkowało wybraniem go posłem na Sejm Czteroletni, wsławił się jako jeden z najbardziej aktywnych uczestników obrad. Był stronnikiem obozu reform, czego wyraz dał w napisanej w 1790 roku komedii politycznej „Powrót posła”, będącej reakcją na zewnętrzną i wewnętrzną sytuację polityczną Polski. Sztuka wystawiona została już parę miesięcy później i stała przyczyną licznych debat, także sejmowych, dyskutowano o niej również w królewskiej kancelarii, znaleźć można jej ślady w korespondencji dyplomatycznej.
„Powrót posła” to w wierzchniej warstwie komedia obyczajowa, w której autor drwi z postaw typowych dla warstwy szlacheckiej końca XVIII wieku, ale naświetla przy tym problemy na tyle poważne, że trudno uniknąć stwierdzenia, że sztuka w tamtych czasach miała charakter politycznej agitki wskazującej na potrzebę głębokich przemian politycznych i cel w postaci nowej, silnej i stabilnej władzy państwowej. Nade wszystko jednak utwór pełni funkcję dydaktyczną, apelując o patriotyczną postawę do całej społeczności zamieszkującej kraj. Zgodnie bowiem z normami klasycyzmu komedia winna zawierać cel moralny.