Teatr historii

Powieść Leona Kruczkowskiego ukazała się w 1932 roku, funkcjonowała również w wersji udramatyzowanej. W tym przypadku reżyser posłużył się nową wersją tekstu dramatycznego napisaną przez Stanisława Stampf’la. Niektóre watki zostały uszczuplone, modyfikacji uległo także zakończenie.
„Kordian i cham” oparty jest w głównej mierze na oryginalnych pamiętnikach wyzwolonego chłopa Kazimierza Deczyńskiego i stanowi literacką wersję jego historii. W głębszym znaczeniu otrzymujemy opowieść o relacjach klasowych między chłopami a polską szlachtą w przeddzień wybuchu powstania listopadowego.
Poza warstwą historyczną, Kruczkowski polemizuje tym utworem z XIX-wiecznym romantycznym mitem, w szczególności z postacią Kordiana z dramatu Juliusza Słowackiego. Dzięki nawiązaniu do źródeł z tamtego okresu, autor realistycznie odmalowuje sytuację chłopów w tych latach. Celnie został ukazany również obraz szlachty i młodego pokolenia uosabianego przez warszawskich podchorążych.
Kordian i cham miał trzy recepcje: w 20-leciu międzywojennym, gdy był odbierany jako polemika z twórczością Stefana Żeromskiego, będąca zarazem krytyką relacji społecznych w II RP; natomiast w PRL stanowił element propagandy socjalistycznej, także poprzez zaangażowanie autora w system komunistyczny. Tym bardziej warto przyjrzeć się jak dramat i książka Kruczkowskiego może funkcjonować w obecnej przestrzeni, gdy ciekawym kontekstem dla tego tytułu jest choćby historiograficzny renesans historii ludowych.
Gościem rozmowy prowadzonej jest dr hab. Karol Samsel literaturoznawca, filozof, poeta.