Teatr historii

Wprowadzenie do dramatu Djordje Lebovicia „Lalka z łóżka nr 21” z 1971 roku, w reżyserii Jana Kulczyńskiego. Gościem rozmowy jest Krystyna Różańska-Gorgolewska, krytyk sztuki, kurator.
Historia opowiadana w dramacie Djordje Lebovicia rozgrywa się w latach sześćdziesiątych XX wieku. Sztuka opowiada historię jednej z więźniarek obozu koncentracyjnego, która w czasie uwięzienia została zmuszona do prostytucji w domach publicznych przeznaczonych dla SS. Komendant tytułowego domu lalek, zagrożony procesem za zbrodnie przeciwko ludzkości, chce uniemożliwić jej zeznania, jako jednej z potencjalnych świadków.
Spektakl nawiązuje do bardzo rzadko opisywanego zjawiska przymusowej prostytucji w hitlerowskich obozach koncentracyjnych. Można powiedzieć, że pod tym względem sztuka jest pionierska, gdyż historycy zaczęli poważniej zajmować się tym tematem dopiero w XXI wieku.
Spektakl jest unikatowy dzięki dwóm kreacjom aktorskim Haliny Mikołajskiej, brawurowo oddającej dramat kobiety chcącej zapomnieć wojenna traumę i Henryka Borowskiego, który w niezwykle sugestywny sposób przedstawił mentalność zbrodniarza. Dramat porusza też wątek tabloidyzacji mediów łapczywie karmiących się sprawami obyczajowymi, nader dobrze znany nam w obecnych czasach.
Sztuka Djordje Lebovicia w reżyserii Jana Kulczyńskiego była tzw. półkownikiem, i to o najdłuższym wyroku. Przedstawienie zrealizowane w 1971 roku, po raz pierwszy pokazano dopiero 47 lat później, w 2018 roku. Jedną z przyczyn leżakowania taśmy ze spektaklem na półce, był najprawdopodobniej zapis cenzorski na osobę Haliny Mikołajskiej, związany z jej antykomunistyczną działalnością.