Którędy po sztukę

Tryptyk Ecce Homo to bodaj najsłynniejsze dzieło niderlandzkiego renesansu w Polsce. Jego autor, haarlemski malarz Maerten van Heemskerck spędził w Rzymie cztery lata studiując starożytne ruiny i rzeźby oraz dzieła współczesnych mu artystów, przede wszystkim Michała Anioła i Francesco Salviatiego. Po powrocie konsekwentnie wzbogacał rodzimą twórczość o wątki italianizujące i antyczne. Powstały w 1544 roku tryptyk Ecce Homo jest niezwykle harmonijną syntezą tego nowego stylu: recepcję sztuki włoskiej dokumentuje scena środkowa, zaś realistyczną tradycję niderlandzką podziwiamy w mistrzowskich portretach donatorów na skrzydłach bocznych. Tablica środkowa ilustruje epizod z Ewangelii św. Jana (J 19, 4 - 5), Piłat wyprowadza ubiczowanego Jezusa na ganek pretorium, by przed rozjuszonym tłumem wypowiedzieć słynne słowa „Oto człowiek” (Ecce homo), być może w nadziei, iż gawiedź podejmie decyzję o uwolnieniu – z okazji święta – Chrystusa, a nie Barabasza.