Jak było?

Narodowe Siły Zbrojne wywodziły się z przedwojennego obozu narodowego. Spośród działaczy Obozu Narodowo-Radykalnego w 1939 roku powstała Grupa „Szańca”. Ta zaś z kolei utworzyła działającą do 1942 roku Organizację Wojskową Związek Jaszczurczy. Z niej – wskutek fiaska scalenia części Narodowej Organizacji Wojskowej z Armią Krajową – wyłoniły 22 września 1942 roku Narodowe Siły Zbrojne.


W 1944 roku, wskutek rozwoju sytuacji polityczno-wojskowej, część struktur NSZ poddała się jednak procedurom scaleniowym z Armią Krajową. Po zakończeniu wojny część dawnego NSZ i NOW utworzyły Narodowe Zjednoczenie Wojskowe. Zostało ono rozbite przez Urząd Bezpieczeństwa aresztowaniami w 1948 roku.


Czym w istocie były Narodowe Siły Zbrojne? Czy istotnym elementem walki z okupacją niemiecką, a później sowiecką, czy jedynie – jak chciała propaganda – wykonawcą skrytobójczych mordów politycznych? Faktem jest, że NSZ były najbardziej nieprzejednanym wrogiem reżimu, zainstalowanego po wojnie w Polsce przez Sowietów i ich polskich popleczników. Dowiodła tego długa i szczególnie silna partyzantka narodowa, zwłaszcza na północnym Mazowszu i w północnej części obecnego Podlasia.